Enkele weken geleden besprak ik hier in mijn jaarcompilatie kort de opmars van het horrorgenre in 2012. Ik noemde in dat kader onder meer The Cabin in the Woods en Sinister, twee films die voor hedendaagse Hollywoodbegrippen opmerkelijk zijn. The Cabin was niet alleen opmerkelijk succesvol, maar ook ongewoon creatief, origineel en gewelddadig. Sinister is één van de meest kwaadaardige films die de Amerikaanse horrorwereld ooit heeft voortgebracht. Hoe het allemaal zo is gekomen en wat we de komende, pak ‘m beet, tien jaar in onze bioscopen kunnen verwachten – niet alleen op horrorgebied, maar van Hollywoodfilms over het algemeen – dat zal ik u vandaag verklappen. Houd u vast. Het wordt een zware rit.

Auteur: Sevic

Waarschuwing: onderstaande tekst is voorbehouden aan lezers van 16 jaar en ouder.
Bijbehorende beeldfragmenten kunnen als schokkend worden ervaren.

Ons verhaal begint op 13 maart 1995 in Parijs. Twee beginnende Deense regisseurs kondigen tijdens een internationaal filmcongres aan dat er een nieuw tijdperk in de Deense filmindustrie zal aanbreken. Lars von Trier en Thomas Vinterberg vertellen, niet toevalligerwijs in dezelfde stad waar François Truffaut in 1954 de gehele Franse filmindustrie afbrandde en nieuwe wetten oplegde, dat ze op zoek gaan naar nieuwe extremen. Ze noemen zichzelf Dogma 95 en nemen zich voor de film van alle ‘gekunsteldheid’ (zoals belichting, sprongen in de tijd en special effects) te ontdoen – eigenlijk exact wat Truffaut veertig jaar daarvoor ook aankondigde en uitvoerde. Het eerste resultaat van Dogma 95 laat drie jaar op zich wachten: Festen (The Celebration) komt in 1998 uit en is inderdaad exact wat de heren zich hadden voorgenomen. Maar in die drie jaar heeft zich iets anders voltrokken.

In augustus 1996 debuteert de Deense regisseur Nicolas Winding Refn met het gewaagde Pusher. De film, die ook het acteerdebuut betekent voor acteur Mads Mikkelsen (King Arthur, Clash of the Titans, Casino Royale), vertelt het verhaal van een op hol geslagen drugsdealer die verdwaalt in een wereld van uitzinnig geweld, marteling en misbruik. Pusher groeit internationaal uit tot een culthit, maar raakt ondergesneeuwd als twee jaar later Dogma 95 zijn doorstart maakt. Dogma 95 bloedt echter sneller dood dan de oprichters hadden gehoopt; er worden nog jarenlang films in het kader van de ‘nieuwe’ beweging uitgebracht, maar de aandacht die Festen kreeg, wordt nooit meer geëvenaard.

We keren terug naar Frankrijk, waar in 1998 een nieuw regietalent zijn debuut maakt. Gaspar Noé brengt Seul contre tous (I Stand Alone) uit, een film over een slager die, na te zijn voorgelogen door zijn dochter, zijn beroep op het verkeerde soort vlees besluit uit te oefenen. De film kent waanzinnige explosies van angstig realistisch geweld die de filmindustrie nog nooit had gezien. Iedere vertoning ging gepaard met uitgebreide waarschuwingen en een nieuwe episode in de Franse film was geboren: New French Extremity.

In de jaren die volgden, gingen de zaken van kwaad tot erger. Talloze Franse regisseurs brachten rond de eeuwwisseling de meest uiteenlopende horrorfilms uit, die allen één element deelden: de grenzeloze aanwezigheid van bruut geweld en rauwe seks was ongekend. Filmtheoreticus Jonathan Romney komt met de beste duiding:

Cinema suddenly determined to break every taboo, to wade in rivers of viscera and spumes of sperm, to fill each frame with flesh, nubile or gnarled, and subject it to all manner of penetration, mutilation, and defilement.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=GqcK59v-Fww]

We keren terug naar Denemarken, waar Nicolas Winding Refn zijn cultstatus kracht bijzet door in 2004 en 2005 respectievelijk Pusher II en Pusher III uit te brengen. De trilogie krijgt internationale aandacht, net als de bizarre ontwikkeling in de Franse bioscopen. In de Verenigde Staten – waar de horror op dat moment dood is – kijkt men verbijsterd toe naar wat zich in Europa allemaal afspeelt.

Refn zoekt het dan hogerop en breekt in 2008 definitief door met Bronson, een Britse film over een gevangene in een isoleercel die langzaam gek wordt en een gespleten persoonlijkheid ontwikkelt. Een jaar later brengt hij Valhalla Rising uit, een buitengewoon gewelddadige film over een middeleeuwse strijder, waarmee hij zijn promotie naar Hollywood in de wacht sleept.

Nicolas Winding Refn zorgt aldaar in 2011 voor één van de grootste verrassingen van het jaar: het excentrieke en bij vlagen wederom zeer gewelddadige Drive (de definitieve doorbraak van Ryan Gosling) gooit bij zowel publiek als critici hoge ogen, en mist op een haar na de belangrijkste Oscarnominaties van 2012. Maar al die lovende critici hebben wel één gemeenschappelijke vraag: waar komt al dat plotselinge geweld in Drive vandaan? Ze hebben het over de inmiddels beruchte liftscène:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=WoOqif97R6A]

Tien jaar geleden was een film met een scène zoals de bovenstaande simpelweg verboden. Men had Refn gedwongen de scène ernstig in te korten en het fatale shot niet te tonen. Hoe en waarom de film op deze wijze mocht verschijnen, is nog altijd een raadsel. Wel is duidelijk waar Refn zijn inspiratie vandaan gehaald heeft. Gaspar Noé, de Franse regisseur die met I Stand Alone opzien baarde, had namelijk sindsdien niet stilgezeten. In 2002 regisseerde hij Irréversible (met een hoofdrol voor Monica Bellucci), inmiddels één van de meest beruchte films aller tijden. De film wordt gehaat en geroemd vanwege een minutenlange verkrachtingsscène, maar het is een andere scène, vroeg in de film, die Refn inspireerde tot zijn scène in Drive. De echtgenoot van Monica Bellucci komt in een obscure nachtclub de man op het spoor die haar eerder die nacht verkrachtte en voor dood achterliet in een voetgangerstunnel. Hij neemt gruwelijk wraak:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=tAZU8tRrumo]

Drive kwam in de zomer van 2011 uit. Sindsdien komen er uit Amerika meer horrorfilms dan goed is voor een mens. Drive is beslist geen horrorfilm, maar baande wel een weg voor buitensporig geweld in de Amerikaanse film. Een weg waarvan films als The Cabin in the Woods en Sinister dankbaar gebruik maken.

Uit de as van Dogma 95 heeft Nicolas Winding Refn een ontwikkeling in gang gezet die hij zelf nooit heeft voorzien. Eigenhandig heeft hij die ontwikkeling nu naar Hollywood gebracht. Momenteel werkt hij aan een remake van Logan’s Run (1976), een film over een samenleving waarin iedereen op zijn 21e moet sterven om overbevolking te voorkomen. En dat sterven zal bij Refn wel niet door middel van een vredige injectie gebeuren. Bereidt u zich voor: de komende jaren zullen er ketels met bloed over het scherm van uw favoriete bioscoop stromen. Of we daar blij mee moeten zijn, valt ernstig te betwijfelen. Maar we zullen het er ergens, ondanks initiatief van regisseurs als Refn en Noé, wel zelf naar gemaakt hebben.