Laat ik jullie zonder enige nuance meteen uit de droom helpen: bijna álle smartlappen van de laatste twintig jaar zijn kut. Door een weekend vol trammelant omtrent het koningslied van dat vieze mannetje van een Ewbank, die niet meer is dan een afgekeurde Chippendale die iets te vaak naar Disneys Pocahontas gekeken heeft, werd ik weer met mijn neus op de feiten gedrukt: negen van de tien Nederlandstalige popnummers van de laatste tijd zijn te slecht voor woorden. In deze column zet ik de oorspronkelijke smartlap af tegen de tegenwoordige. Onder het motto: smartlap of geen smartlap, alle waardeloze muziek op een hoop en begraven die hap. Je ziet het, ik kan ook rijmen.

Auteur: Paul Aerts

Buitenlanders zouden nog kunnen denken: ”A smartlap has to be a song written by an intelligent person?” Voor alle buitenlanders: ”You’re wrong, it is crap written by no-lifes.” Tenminste, dat is het beeld wat de nieuwere generaties smartlappenzangers voor ons schetsen. Neem nou onze vaderlandse trots, André Hazes. Hallo Nederland, zien jullie niet dat deze man niet ‘gewoon gebleven’ is? Hij was een alcoholist die er nooit was voor zijn vrouw en kinderen. Is dat de norm? En hij zingt er nota bene over! En maar ophemelen die rotzooi, want het is zo oprecht. Schei toch uit, als hij echt oprecht was geweest, dan had hij een keer van zijn fouten geleerd in plaats van ze keer op keer te verpakken in tenenkrommende singletjes. Mijn excuses, over de doden niets dan goeds. Wat kon ‘ie genieten hè, die Dre…

Fransje Bauer mag een ontzettend lieve man zijn met een goede stem, ik hoop niet dat hij de muziek die hij maakt serieus neemt. Daar sta je dan, in je woonwagenkamp, de hele dag niks te doen behalve wat oud ijzer ophalen in je buurdorp. Dan kun je toch wel met iets beters op de proppen komen dan kermismelodietjes die tevoorschijn komt als je op het sample-knopje van je Casio-keyboard drukt. Woorden mompelend uitspreken omdat ze net niet rijmen, totaal uit de lucht gegrepen zinsdelen die lukraak aan elkaar geplakt worden, ja dames en heren, daar vul je nou stadions mee. En vooral gewoon blijven. Logisch, ik zou ook versteld staan en verlegen worden als massa’s mensen Heb je even voor mij mee blèren.

Laat me wel even voorop stellen dat het niet altijd zo is geweest. Nederlandstalige muziek was ooit prachtig, ‘Het Dorp’ van Wim Sonneveld en ‘Ik zou wel eens willen weten’ van de blinde zanger Jules de Corte zijn prachtige meesterwerken en Ramses Shaffy was een muzikaal genie. Nee, zelfs Johnny Jordaan en Willy Alberti staan voor mij op een voetstuk. Zij zongen over de glimlach van een kind, de roerige Jordaan en het kleine geluk. Dat is nostalgie met stijl, luister- en meezingliedjes waar de serie ’t Schaep met de vijf poten nu terecht succesvol mee is. Deze mensen hebben zich onderscheiden, niet door een kratje Heineken leeg te kunnen drinken op een avond, maar door muzikale genialiteit. Ze zijn cultureel erfgoed.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=w24XB7ikAw8]

Als deze helden van toen zouden horen wat voor bagger de tegenwoordige smartlapzangers als Dre ‘heb je nog geneukt?’ Hazes, Jannes, Thomas ‘Snuifje’ Berge en de ergste en arrogantste van allemaal, Jan Smit, zingen, dan zouden ze daar nog platen over vol kunnen janken. Jan kan nog steeds niet zijn eigen sokken wassen of een maaltijd klaarmaken, dat doet zijn moeder voor hem. Ooit was hij samen met Yolanthe. Logisch, want zij had twee kwaliteiten die Jan nodig had: ze is een knappe meid én ze kan sokken wassen. Helaas, Yo ging er vandoor om voor een andere kleuter te zorgen. Oma zou trots op hem zijn geweest zoals lieve oma’s dat zijn: het is afschuwelijk wat haar kleinzoon zingt, maar hij doet het voor haar en dat is zo lief. Nu zingt Jantje nog steeds hetzelfde soort afschuwelijke nummers als toen, maar de knuffelfactor heeft plaats gemaakt voor arrogantie en zelfoverschatting.

Een smartlap is oorspronkelijk een doek waarop in de zeventiende eeuw de meest gruwelijke dingen werden afgebeeld als soort van visueel verhaal. In de loop van de twintigste eeuw werd het een uitdrukking voor mensen die zongen met vanuit hun volkse hart. Tegenwoordig sluiten we allemaal aan in de polonaise om ‘onze zorgen te vergeten’. Allemaal leuk en aardig, maar ook zo nep als het maar zijn kan. De ‘piraten’ kapen een oeroud geluid, en bezoedelen het.

Een smartlap draait niet om zorgen vergeten, maar om zorgen benoemen. Zorgen van mensen uit een moeilijk milieu, mensen die dachten dat ze nooit een kwartje zouden kunnen worden, niet van idioten die nog steeds schoenen met klittenband dragen omdat ze hun veters niet kunnen strikken. Straks zijn we de echte helden die ik al noemde allemaal vergeten en bestaat onze canon louter uit ‘artiesten’ uit de Marianne Weber-periode. Kortom: de auditieve versie van zeventiende-eeuwse smartlap, met de plaat als doek.

Maar laat ik positief blijven, want talent is er ook nog in smartlappenland. Nick en Simon mogen er dan uitzien als loverboys die hun prooi inpakken met zoetsappige melodieën, deze twee jongens kunnen prachtig tweestemmig zingen én liedjes schrijven, althans, ze hebben de potentie. Je kunt er van houden of niet, als de moderne smartlap een stem verdient, dan is het die van deze twee Volendammers. Natuurlijk zijn de liedjes catchy, gaan ze niet meer over opgroeien als een minderheid, maar hun stemmen hebben in ieder geval een ziel.

[youtube=http://http://http://www.youtube.com/watch?v=DPqUWVzjSlU]

Daarbij hebben we onze Brabanders. Guus Meeuwis, die geen hand kreeg van Racoon-gitarist Dennis Huige bij de 3FM-awards, waarschijnlijk omdat Guus wel trouw blijft aan zijn eigen muziek. Ook zijn provinciegenoot Gerard van Maasakkers maakt al tientallen jaren ontroerende liedjes. Een minder bekende groep is De Kift, een band die fantastische dichterlijke levensliederen ten gehore brengt, met fabelachtige instrumentale begeleiding.

[youtube=http://http://www.youtube.com/watch?v=e5TVO-gkij0]

Voor de rest, neem een voorbeeld aan Ali B., die heeft een verstandige beslissing genomen. Ali kan niet zo goed rappen, dus doet hij dat ook niet meer. Toch levert hij een positieve bijdrage aan de muziekscene door jonge talentvolle rappers een landelijk podium te geven en speelt hij een substantiële verfrissende rol in het verkleinen van de kloof tussen ‘lage’ en ‘hoge’ cultuur. Volgens mij heeft hij er eigenhandig voor gezorgd dat ‘onze’ blonde zonnebankkoning zijn ‘marche funebre voor het koningshuis introk. Allemaal, één duim in de lucht, kom op, kom op!  

Dat was het voor vandaag: hou je veilig!