gandolfini

In een van de laatste afleveringen van The Sopranos zitten Tony Soprano en zijn zwager Bobby in een bootje te vissen. Het gesprek gaat over de dood, en hoe die zich bij hen zal aandienen. “In our line of work, you won’t even hear it when it happens, right?” Voor James Gandolfini, de man die miljoenen mensen tegen hun wil en dank van een sociopaat liet houden, diende de dood zich aan in de vorm van een hartaanval op 51-jarige leeftijd.

Auteur: Nils Hermans

Even voor degenen die tot nu toe een Sopranosloos leven geleid hebben: The Sopranos gaat over een maffiabaas uit New Jersey, die zich onder behandeling van een psychiater moet stellen omdat hij aan paniekaanvallen lijdt. Tony is een man van achterin de dertig, een rijzende ster binnen de maffia van New Jersey en daarbuiten, maar heeft daarnaast ook nog te maken met een manipulatief kreng van een moeder, een puberende dochter, een oom die als baas van de Soprano-clan wat apenrotsgedrag vertoont, een niet al te slimme zoon en een neef die hij met de nodige problemen tot zijn rechterhand binnen de mafia wil opleiden. Daarnaast heeft hij het gevoel dat hij overal te laat voor is: de hoogtijdagen van de mafia zijn al jaren voorbij; in plaats van dure maatpakken dragen zijn collega’s trainingspakken en in plaats van loyaliteit hechten ze meer aan cocaïne.

Waar Tony Soprano zijn beklag deed over het feit dat hij in een tijd leefde waarin zijn ‘ambacht’ al lang niet meer zo glamoureus was als in de tijd van Capone, daar was James Gandolfini wel degelijk de voorloper onder zijn collega’s. Daar waar de gemiddelde leading man in die tijd min of meer een goede peer was met wie je wekelijks wel een uurtje op reis wilde, was Gandolfini niet bang om op gezette tijden van Tony Soprano een afschuwelijk monster te maken. Iemand die, terwijl met zijn dochter Meadow op universiteitsbezoek gaat, ondertussen een FBI-informant wurgt. Iemand die zijn zus, die na jaren constante agressieaanvallen eindelijk een manier gevonden had om normaal met haar familie om te gaan, tijdens een familiediner herinnert aan haar verloren zoon uit een vorig huwelijk, puur om te kijken hoe ver hij kan gaan. Zonder James Gandolfini was er geen Tony Soprano. Zonder Tony Soprano is er geen Don Draper, geen Walter White, geen Vic Mackey, geen Carrie Matheson.

Gandolfini’s rol als Tony Soprano is, zonder enige twijfel, de beste acteerprestatie op televisie ooit. Gandolfini was een boom van een vent, een man van 1 meter 85, met handen als kolenschoppen, de borstkas van een zilverruggorilla en een kop van een pitbullterriër. Met dat lichaam kon hij als Tony Soprano verschrikkelijk agressief boven ondergeschikten uittorenen, maar zichzelf ook met een trieste oogopslag omtoveren tot een man die nooit het kind-zijn ontgroeid was. In één scène kon hij als een dolle stier met meubilair smijten en vervolgens volkomen gebroken een monoloog afsteken over het feit hij zijn zoon met dezelfde zwakke genen opgezadeld heeft. Niet alleen fysiek ging James Gandolfini compleet op in zijn personage, ook was altijd in Gandolfini’s ogen te zien wat er in Tony omging. Je kon uit Tony’s blik afleiden wat hij ging doen, voordat hij het deed. Alleen de echte groten kunnen dat. Tony Soprano was een walgelijke man die moordde, manipuleerde, vreemdging en iedereen om zich heen ruïneerde, maar godverdomme, ik hield van die vent.

Voordat hij de televisiewereld voor altijd zou veranderen als een maffiabaas met een midlifecrisis, stond Gandolfini te boek als zeer verdienstelijk, maar bij het grote publiek onbekend karakteracteur. Na The Sopranos wisten filmbonzen niet goed wat ze met deze zwaar ademende os aanmoesten, waardoor Gandolfini nooit de absolute filmster geworden is die hij op basis van zijn kwaliteiten verdiende te zijn. Hij dook op in kleine, maar memorabele rollen in kleinere producties, zoals een hilarische, imponerende generaal in politieke comedy In The Loop (2009) en een autoritaire CIA-directeur in Zero Dark Thirty (2012).

Als iemand geschokt was door het immense succes van The Sopranos, was het Gandolfini zelf wel. Volgens TV-criticus Alan Sepinwall stuurde Gandolfini in de eerste jaren van The Sopranos tijdens Kerst een handgeschreven bedankbriefje naar critici, om ze te bedanken voor de mooie woorden die ze over zijn show schreven. Hij begreep oprecht niet waarom iedere journalist een interview met hem wilde; waarom mensen überhaupt een mening van een acteur interessant zouden vinden. Toen New York Magazine-criticus Matt Zoller Seitz een telefonische interviewafspraak met Gandolfini had, waren zijn eerste woorden: “Misschien zouden we dit interview gewoon niet moeten doen. Ik heb niks interessants te zeggen. Ik zou als een idioot overkomen. Maar ik wil je niet in problemen brengen bij je bazen, dus laten we het maar doen.”

James Gandolfini’s eerste klus na The Sopranos was de door hemzelf gefinancierde documentaire Alive Day Memories: Home From Iraq, waarin hij in gesprek gaat met een vijftal zwaar toegetakelde Irak-veteranen. Gandolfini was een bekend tegenstander van de oorlogen in Irak en Afghanistan, maar in zijn documentaire was daar niets over terug te vinden, behalve de enorme bewondering die hij voelde voor mensen die hun leven voor hun land riskeren.

James Gandolfini was een legendarisch acteur en een goed mens. Hij stierf in Rome, in het moederland van Tony Soprano. All due respect.