i

Om met de verschrikkelijke sequels van The Matrix te spreken: everything that has a beginning has an end. In de reeks “The End” bespreek ik spraakmakende eindes van series. Wat gebeurde er? Hoe waren de reacties? Wát gebeurde er? In dit vierde deel van deze reeks bespreek ik Dexter, een serie die vorige week dan eindelijk aan zijn einde is gekomen. Van The Bay Harbor Butcher naar Pinokkio.  Let op: lees dit artikel niet als je het einde van Dexter niet wil weten. Al gezien? Don’t care? Lees dan vrolijk verder.

Auteur: Nils Hermans

Net als schrijvers van artikelen over televisieseries moeite hebben met het beslissen over wat een spoiler genoemd mag worden, hebben schrijvers van televieseries moeite met het bepalen wanneer de tijd rijp is om er een punt achter te zetten. Gelukkig wordt deze moeilijke keuze vaak voor hen gemaakt: normaal gesproken is het de zender die beslist of het spelletje uit is, bijvoorbeeld naar aanleiding van een dalend publiek en daarmee dalende advertentie-inkomsten, of vanwege een te dure cast.

Na een seizoen of vijf, zes, zeven is het voor de gemiddelde succesvolle serie wel voorbij, zowel op financieel als op creatief gebied. Uitzonderingen zijn series die om de vier, vijf jaar hun complete cast vervangen door goedkopere, onbekende acteurs (ER, Saturday Night Live), comedyseries die sowieso goedkoop te produceren zijn en veel inkomsten trekken uit herhaallicenties (The Big Bang Theory, How I Met Your Mother) en animatieseries als het inmiddels al 25 jaar lopende The Simpsons: vergeleken met andere animatieseries belachelijk duur, maar inmiddels zo’n gigantisch cultuurfenomeen dat een zender graag zijn buidel trekt. Nederland heeft het zeven-uur-bord-op-schoot-moment op de zondagavond, de VS hebben Bart, Lisa, Maggie, Homer en Marge.

Het verdienmodel van een televisiezender is dus als volgt: ontwikkel een serie, doe er alles aan om die serie zo lang mogelijk winstgevend te houden, en als de kosten boven de baten uitstijgen, trek je er de stekker uit. Dat druist natuurlijk regelmatig in tegen de wetten van het narratief: introduceer je held(en), laat hem, haar of hen een beperkt aantal obstakels tegenkomen en overwinnen, en laat hem/haar/hen gelouterd terugkomen uit de strijd. Een televisiezender zal het middelste gedeelte zo lang mogelijk willen oprekken om maar genoeg advertentie-inkomsten, merchandisedollars en dvd-boxen binnen te trekken. En terecht, natuurlijk: een televisiezender is een commercieel bedrijf.

Het nadeel van zo’n strategie is dat de kijker zich na een tijdje vies en gebruikt gaat voelen. De obstakels in de tweede akte voelen repetitief aan en de creatieve vonk van het eerste seizoen is na een seizoen of drie op dezelfde voet doorgegaan te zijn wel uitgewerkt. De kijker snakt naar ontwikkelingen die het plot daadwerkelijk veranderen (de dood van een belangrijk personage, een verandering van de omgeving, het uitkomen van een geheim, zoiets), maar de zender is er alles aan gelegen om zo lang mogelijk de status quo te handhaven: waarom zou je iets veranderen als je serie nu nog miljoenen kijkers trekt?

Dit is, kort gezegd, wat er gebeurde met Dexter. Ongeveer vier seizoenen lang was Dexter verfrissend: een hoofdpersoon zonder empathie, een seriemoordenaar zelfs, die zijn gewelddadige neigingen stilt door andere moordenaars op te jagen en te vermoorden? Dat was Tony Soprano, maar dan tot in het extreme. Zender Showtime dacht een bescheiden hitje te hebben. Een serie met een dergelijke hoofdpersoon zou nooit mainstream succes hebben, toch? Toch werd Dexter een overdonderend succes voor betaalkanaalbegrippen. Dexter zette het kleine Showtime, daarvoor alleen bekend als doorgeefluik van bokswedstrijden en softporno, op de kaart.

De opkomst van Netflix en (gekuiste) herhalingen op landelijke zender CBS brachten Dexter nog verder onder de aandacht. Dexter werd het vlaggenschip van Showtime en lanceerde het uiteindelijk minder goed bekeken maar met prijzen overladen Homeland door die serie vlak daarna te programmeren. Dexter werd méér dan een nichesuccesje dat uitgroeide tot een onverwacht kassucces. Dexter werd het gezicht van Showtime en moest zo lang mogelijk op de buis blijven, het liefst zonder al te veel inhoudelijke veranderingen.

Om succesvol te blijven, moest er zo min mogelijk gemorreld worden aan het concept dat Dexter zo succesvol had gemaakt, namelijk: 1) Dexters geheime leven moest niet naar buiten komen en 2) het publiek moest altijd enige sympathie blijven voelen voor Dexter. Vooral punt één werd, hoe langer de serie vorderde, te lachwekkend voor woorden. Dexter, nachtelijke seriemoordenaar, werkte overdag als bloedspattenanalist bij de politie van Miami. Dat is in het eerste seizoen een grappig, ironisch gegeven. In seizoen zes wordt het echter enorm ongeloofwaardig als de detectives van Miami P.D. het zoveelste lijk vinden – vaak met Dexter, als dader, als eerste ter plaatse, nog voordat andere detectives gealarmeerd zijn – en er geen enkel belletje gaat rinkelen.

Het tweede punt ondergraaft juist wat Dexter in den beginne zo uniek maakte: eigenlijk zou je deze hoofdpersoon niet sympathiek mogen vinden. Die wrijving – getraumatiseerde slechterik vermoordt andere slechteriken – is juist wat kijkers aantrok. Maar het vergt bijzonder subtiele schrijvers om zo’n premisse acht seizoenen lang vol te houden. Vandaar dat de schrijvers van Dexter – al dan niet onder druk van de zender – aan het eind van seizoen vier begonnen met het veranderen van de persoonlijkheid van Dexter. Ze veranderden hem van een sociopaat – iemand, kort gezegd, zonder empathische vermogens – in iemand tegen wie al die tijd gezegd was dat hij sociopaat was; een onthulling die pas in het allerlaatste seizoen met terugwerkende kracht gedaan werd. Al die tijd hebben we zitten kijken naar een slachtoffer. Een slachtoffer dat er ook helemaal niks aan kon doen. Een slachtoffer dat eigenlijk altijd een echt jongetje had willen zijn. Net als Pinokkio.

Dat kwam mooi uit. Want dat betekende dat Dexter, wat de schrijvers van Dexter betrof, dus geen enkele blaam trof. De Bay Harbor Butcher hoefde niet gestraft te worden. Sterker nog: zijn adoptieve zus Debra, voormalig sergeant van de politie van Miami, vergeeft hem op haar sterfbed, nadat ze dodelijk verwond was geraakt door één van de seriemoordenaars op wie Dexter jaagde.

Uiteindelijk zette Dexter in de wanhopig slechte laatste aflevering zijn dood in scène en vertrok – not even kidding – naar Nebraska om daar, zonder familie, magischerwijs genezen van zijn moordneigingen – not even kidding – hout te gaan hakken. De serie eindigde een jaar of drie te laat, net als zijn hoofdpersoon ontdaan van de gevaarlijke kantjes die ooit zo uniek waren.

 

Voorgaande delen uit de reeks “The End”:
Deel 1: The Sopranos
Deel 2: Seinfeld
Deel 3: Luck