We beginnen 2014 met treurig nieuws. De Auteur is namelijk voor de zoveelste keer gestorven, ditmaal in de filmwereld. Deze maand kunt u er hoogstpersoonlijk getuige van zijn: de films Nymphomaniac van Lars von Trier en The Wolf of Wall Street van Martin Scorsese draaien deze maand in de Nederlandse bioscopen, maar er is iets eigenaardigs mee aan de hand. Bij beide films kreeg namelijk de respectievelijke regisseur niet het recht op de zogenaamde ‘final cut’, de uiteindelijke beslissing welke scènes wel en niet in de film terechtkomen. Voor beginnende regisseurs is dat normaal. Voor Scorsese en Von Trier is dat absurd.

Auteur: Martijn Kroese

Enige tijd geleden werd ik gevraagd een korte vragenlijst op het gebied van filmwaardering in te vullen. Eén van de eerste vragen luidde zoiets als: ‘Wat is voor u de belangrijkste reden om een film wel of juist niet te kijken?’. Het was een meerkeuzevraag. Ik ging één voor één de mogelijke antwoorden af. ‘Genre’. Nee, niet echt, ik kijk alles. ‘Reviews’. Nee, ik bepaal zelf wel wat ik goed vind. ‘Acteurs/actrices’. Nee, ik mijd hoogstens een film met Keanu Reeves. ‘Trailers’. Die kijk ik al tijden niet meer. ‘Samenvatting van het verhaal’. Nee, hoe minder ik weet, hoe beter.

En daar hield het lijstje op. Toen had ik een probleem.

Mijn hersenen maalden inmiddels. Het was eigenlijk een erg goede vraag. Waarop baseer ik mijn filmkeuzes? Ik zag al meer dan een jaar uit naar Nymphomaniac, een volgens de geruchten vijf uur durend erotisch epos van Lars von Trier, één van de beste regisseurs van deze generatie. Dancer in the Dark (2000) en Dogville (2003) beschouw ik als twee van de grootste meesterwerken van het vorige decennium, terwijl zijn magistrale Melancholia (2011) de enige terechte Oscarwinnaar was geweest, ware het niet dat Von Trier zich volkomen onmogelijk heeft gemaakt bij de leden van de Academy.

NymphomaniacNymphomaniac, dus. Mijn wachten eindigde afgelopen kerst. Op tweede kerstdag bezocht ik een marathonvertoning van Nymphomaniac, die geen vijf, maar vier uur bleek te duren. Vier uren vlogen voorbij en aan alles was te merken dat ik naar een film van Lars von Trier keek: muziekkeuze, setting, cameravoering, een melancholische sfeer; alles wat een Von Trier-film tot een Von Trier-film maakt. En toch ontbrak er iets, zo was de collectieve mening van het publiek achteraf.

Nymphomaniac blijkt hetzelfde te zijn overkomen als wat Martin Scorsese’s nieuwe film The Wolf of Wall Street, met Leonardo DiCaprio als een doorgedraaide beurshandelaar, volgens de berichten is overkomen: de regisseur heeft niet de eindmontage mogen verrichten. In het geval van Nymphomaniac heeft dat ertoe geleid dat een vijf uur durende film met enkele hardcore scènes is bijgeknipt tot een kortere film met minder expliciete beelden en wat meer luchtige scènes. Wat er exact bij The Wolf of Wall Street aan de hand is, dat moeten we nog ontdekken, maar ook hier schijnt het om seksueel bijzonder expliciete beelden te gaan.

De reden dat films als deze door studio’s worden verknipt, is eenvoudig: een film met te veel expliciete seks en geweld – maar vooral seks, want we hebben het over het preutse Amerika – loopt het risico op een zogenaamde NC-17 rating van de Motion Picture Association of America (MPAA). Wanneer de MPAA besluit dat jouw film NC-17 is, mogen alleen bezoekers van achttien jaar en ouder die in de bioscoop bekijken. Dat leidt ertoe dat veel bioscopen de film niet inkopen, wat weer een financiële strop betekent.

Zo is het gekomen dat studiobazen tegen twee van de absolute grootheden van de hedendaagse film hebben moeten zeggen dat zij niet zelf de laatste hand mochten leggen aan hun nieuwste films. Martin Scorsese, Oscars gewonnen, monumentale films als Raging Bull, Taxi Driver, Goodfellas en Gangs of New York gemaakt, mag niet zijn eigen film afmonteren. Ik begrijp die studiobazen best, maar dit kan niet.

Ik had eigenlijk gehoopt dat Scorsese en Von Trier op hun strepen waren gaan staan. Dat ze exact de films hadden gemaakt die ze voor ogen hadden toen ze begonnen, en dat ze zich door niemand hadden laten beperken. En dan maar die NC-17 voor lief nemen. Laat de studiobazen maar oorlog voeren met de MPAA, maar laat je niet de mond snoeren door een stel bobo’s die een kassa niet hard genoeg kunnen horen rinkelen.

Helaas hebben ze zich wel laten ompraten. Zowel Scorsese als Von Trier hebben hun recht op de ‘final cut’ ingeleverd en hebben daarmee zichzelf als Auteur doodverklaard. Als je als Scorsese al veertig jaar lang aan de top van Hollywood staat en dan nog naar andermans pijpen danst, dan bestaat het Auteurschap niet meer. Von Triers Nymphomaniac was goed, en vermakelijk, en prima, maar niet meesterlijk. En dat is zijn eigen schuld, want hij had voet bij stuk moeten houden.

wolf-of-wall-streetOp dezelfde manier zal The Wolf of Wall Street goed, vermakelijk en prima zijn. Maar niet meesterlijk. Op het moment dat Scorsese werd gedwongen zijn film te veranderen, had hij goddomme ruggengraat moeten tonen en keihard moeten weigeren. Dan maar geen The Wolf of Wall Street, eens kijken wat er dan gebeurt. Zonder Scorsese geen DiCaprio, geen De Niro en geen Pesci. Zonder Scorsese geen heleboel. Scorsese heeft meer voor de filmgeschiedenis betekend dan de MPAA of welke studiobaas dan ook ooit zal doen. Geef Scorsese het volledige vertrouwen, en hij betaalt het terug. En op het moment dat hij dat vertrouwen niet krijgt, moet hij het keihard eisen. In plaats daarvan is hij gezwicht.

Ik ontwaakte uit mijn dagdroom en staarde nog altijd naar de meerkeuzevraag. Ik vinkte de allerlaatste optie aan: ‘Anders, namelijk…’ en vulde ‘regisseur’ in. Een verknipte film van Von Trier of Scorsese is namelijk nog altijd de beste optie die u deze maand in de bioscoop hebt. Het is alleen oneindig jammer dat het allemaal beter had kunnen zijn.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=iszwuX1AK6A]