Een kwart van de Nederlanders downloadt wel eens illegaal muziek. Jarenlang stond downloaden centraal in de discussie over het belang van het auteursrecht. In april beëindigde het Europese hof van justitie deze discussie. Waar ooit alleen het uploaden en verspreiden illegaal was, is nu ook downloaden bij wet verboden. En dat terwijl het legale digitale aanbod het illegale aanbod aan alle kanten inhaalt.

Door: Lotte van Rosmalen

Tijdens het Amsterdam Dance Event deed Armin van Buuren een oproep aan de overheid. Hij vindt dat de bescherming van auteursrechten beter gehandhaafd moet worden. ‘Toen ik rechten studeerde, vertelde mijn professor: de welvaart van een land is af te lezen aan de manier waarop er met auteursrechten wordt omgegaan. Wat dat betreft is het niet zo best gesteld met onze welvaart,’ zei Van Buuren. Minister van Economische Zaken Henk Kamp zegt dat het opstellen van een nieuwe wet geen oplossing is. ‘We lopen achter de feiten aan.’ Maar lopen muzikanten eigenlijk wel inkomsten mis door illegaal downloaden? Wat zijn nu echt de gevolgen?

Kamp
H
enk Kamp, Minister van Economische Zaken op ADE

Het downloadverbod zal piraterij niet tegenhouden. Dat lukt alleen als je het auteursrecht moderniseert, vinden Marietje Schaake en Kees Verhoeven van D66. In april oordeelde het Europees Hof dat Nederland het downloaden van films en muziek uit illegale bron niet langer mag toestaan. ‘De uitspraak onderstreept voor de zoveelste keer dat een moderne Europese digitale markt nog ver weg is’ (…) ‘De film- en muziekindustrie weet inmiddels wel wat het beste antwoord is op piraterij: streamingdiensten als Spotify en Netflix.’ (…) ‘Het downloadverbod is een achterhoedegevecht en leidt de aandacht af van waar het werkelijk om gaat: een modern Europa met een gezonde, digitale economie,’ aldus Verhoeven en Schaake. IFPI, de internationale federatie van platenmaatschappijen, meldde dat voor het eerst in twaalf jaar de verkoop van muziek weer een stijgende lijn laat zien.

bumastemraBuma/Stemra is juist vóór het downloadverbod. Zij spreken zich uit tegen illegale portals, websites waar je muziek kunt downloaden. ‘Portals die op dit moment ongeautoriseerd en ongeoorloofd muziek ter beschikking stellen, betalen geen belasting en niks aan winstpremies of aan auteursrecht. Makers van muziek zien er niks van terug. Dat vinden wij niet fair,’ aldus een woordvoerder.

Maar Bits of Freedom, een beweging die opkomt voor internetvrijheid, laat weten dat dit verlies niet met harde cijfers is aan te tonen. Het valt volgens hen niet te bewijzen valt of iemand een cd had gekocht als hij hem niet had gedownload. Dat wordt het substitutie-effect genoemd: wie een nummer downloadt, koopt het niet meer legaal. Maar is het wel echt het één of het ander? Volgens Bits of Freedom zijn downloaders heavy users die naast downloaden ook veel legale muziek kópen online. Het downloadverbod vindt de organisatie een slecht idee. ‘Het werkt niet, het heeft geen maatschappelijk draagkracht en het kan potentieel heel slecht zijn voor mensenrechten.’

Downloaden kan een soort reclamefunctie hebben. Het kan een manier zijn om nieuwe muziek te ontdekken. In een onderzoek naar de culturele en economische gevolgen van downloaden is dit positieve gevolg aangetoond. Downloaden zou de verkoop van het legale muziekaanbod kunnen stimuleren. Maar of er écht een causaal verband is tussen illegale consumptie en daaropvolgende legale aanschaf, het sampling-effect, is onbekend. Er is weinig specifiek onderzoek naar gedaan in Nederland.
[youtube https://www.youtube.com/watch?v=BR_DFMUzX4E]
Buma/Stemra en BREIN beschermen de artiesten, en dat blijft belangrijk. Het lijkt er alleen wel op dat het nog niet is gelukt om een beetje buiten de gebaande paden te denken. In dit artikel schrijft Floris Kreiken dat we het auteursrecht niet moeten afschaffen, maar wel een andere vorm moeten geven: ‘Kap met handhaving tegen eindgebruikers – het werkt niet, is slecht voor innovatie en grondrechten en past niet bij deze tijd.’ Juist Buma/Stemra zou een heel interessante rol kunnen spelen in een nieuw, verbeterd model, volgens onder meer Bits of Freedom. En BREIN is van belang voor de ‘echte boeven’ die op grote schaal aan piraterij doen.

DJ’s die regelmatig draaien – maar (nog) niet op Armin van Buuren-niveau – verdienen niks aan tracks die ze legaal verkopen. Optredens en live sets leveren veel meer geld op. De muziek die online staat is een soort marketingtool om mensen kennis te laten maken met je sound en publiek aan te trekken.

spotify

Minister Kamp heeft dus gelijk: echte oplossingen liggen niet in het recht. De afgelopen paar jaar is er veel verbeterd in het legale aanbod. We moeten juist naar deze initiatieven kijken en ze stimuleren, door bijvoorbeeld nog snellere internetverbinding en betere zoekresultaten in Google. Op het moment dat streamen simpeler is dan downloaden, kiest het gros van de bevolking voor gemak. Ik denk dat het illegale uiteindelijk toch wel wordt weggeconcurreerd door streamingdiensten zoals Spotify. Hoe sneller, hoe beter. En dus heeft het ingevoerde downloadverbod weinig zin. Zoals Kamp al toegaf – “tegen de tijd dat we voor het downloaden een wet hebben, wordt er alleen nog maar gestreamd,” – loopt de overheid achter de feiten aan.