“Dat wordt ‘m niet.” Dat was mijn eerste reactie toen ik vorig jaar vernam dat HBO een wekelijkse satirische nieuwsshow zou gaan produceren die de nieuwsfeiten op de hak ging nemen. Ook met de Engelsman John Oliver, die lange tijd bij The Daily Show van Jon Stewart correspondent (en zelfs invalpresentator) was, zou dat ‘m niet gaan worden. Een wekelijkse show over nieuws? Zoiets zou ongeveer even succesvol zijn als een wekelijks tijdschrift over nieuws anno 2014 (niet succesvol dus).  Inmiddels zijn we één seizoen Last Week Tonight With John Oliver verder. Oh, had ik het mis.

Auteur: Nils Hermans

Last Week Tonight bleek dit jaar een schot in de roos, niet alleen wat kijkersaantallen betreft (gemiddeld keken er een voor betaalkanaalbegrippen respectabele 4 miljoen Amerikanen), maar ook – en vooral – op het internet. Want waar HBO een Game of Thrones-aflevering op geen enkele legale wijze aan een niet-abonnee af wil staan, daar is de zender veel vrijgeviger met Last Week Tonight-fragmenten. Zo’n beetje alle items die John Oliver op zondagavond behandelt, zijn op maandag voor een wereldpubliek op YouTube te zien. Zo wist hij op wonderlijke wijze het zaaddodende onderwerp ‘netneutraliteit’ grappig te maken:

Een Youtubefilmpje van 13 minuten dat met meer dan 7 miljoen views compleet viral gaat, zonder katten of ontspoorde nostalgie? John Oliver doet het gewoon.

Het is de kracht van Last Week Tonight: omdat HBO geen reclames uit hoeft te zenden, kan Oliver (en zijn ongetwijfeld aanzienlijke team van factcheckers) zomaar een klein kwartier aandacht besteden aan onderwerpen die in de reguliere Amerikaanse (of Nederlandse) nieuwsuitzendingen buiten beschouwing gelaten worden. Een ander item begint met de belofte dat je aan het eind een schijthekel gaat hebben aan een ezel en stelt terloops het lot van Iraakse vertalers in dienst van het Amerikaanse leger aan de kaak. Of het verschil tussen rijk en arm in Amerika. Na het raciale geweld in Ferguson kwam Oliver met the big picture: de almaar uit de hand lopende zware bewapening van doodgewone politieagenten in Amerikaanse gehuchten.

Waar zijn mentor Jon Stewart in zijn Daily Show het dagelijkse nieuws (en vooral de compleet verstoorde Amerikaanse politieke verhoudingen) te lijf gaat met bergen cynisme, lijkt John Oliver perplex verbaasd. Of hij dat na 15 jaar Daily Show-ervaring écht is of dat hij erg goed is in het acteren van verbazing laat ik in het midden, maar wanneer Oliver uitlegt hoe we de afgelopen jaren schrikbarend dichtbij een aantal ‘kernbomfoutjes’ zijn gekomen, geloof ik zijn stuitende verbazing volledig.

In Nederland probeert de vpro iets soortgelijks: sinds twee weken zendt het Zondag met Lubach uit, gepresenteerd door cabaretier tekstschrijver dj romanschrijver multitalent Arjen Lubach. Het concept is hetzelfde: in een half uur komt het nieuws van de week voorbij, dat vooral dient als opzet voor grappen. Ook duikt Lubach in dossiers als homeopathische geneesmiddelen:

Het zou mooi zijn als Zondag met Lubach een succes wordt. Dat is het met 320.000 kijkers vooralsnog niet echt, maar aan de satirische nieuwsshow is niet het makkelijkste genre. De Nederlandse Daily Show, met Jan Jaap van der Wal, bleek in 2011 een kortstondig experiment. Voor de vlijmscherpe Daily Show-humor heb je namelijk nogal wat mankracht nodig die zorgen voor grappen én voor nieuwsbeelden en factchecking. Je moet als presentator bovendien echt leven voor je baan. Je moet geobsedeerd zijn door het nieuws, en ik weet niet zeker of Lubach, met zijn veelzijdige, succesvolle carrière, daar de tijd in wil stoppen.

Compleet ongeloof en opperste verbazing. Als we iets leren van het onverwachte succes van Last Week Tonight With John Oliver, dan is dat de sleutel tot wekelijks succes.

Last Week Tonight With John Oliver komt in februari van volgend jaar terug op televisie.

Zondag met Lubach is iedere zondagavond te zien op NPO3.