Deze maand is de nieuwe film van regisseur en Hollywood-oudgediende Clint Eastwood in première gegaan. American Sniper, een aantal weken geleden nog goed voor zes Oscarnominaties waarvan er ook één werd verzilverd, stuit buiten de Amerikaanse landsgrenzen echter op nogal wat kritiek. De film zou schaamteloos zijn en te patriottistisch van aard, zou Amerikaans nationalisme verheerlijken en zou geweld jegens burgers in het Midden-Oosten bagatelliseren. Dat zijn nogal wat beschuldigingen aan het adres van één van de absolute grootheden van de Amerikaanse filmgeschiedenis. Maar kloppen ze?

americansniperAuteur: Martijn Kroese

In American Sniper maken we kennis met Chris Kyle (Bradley Cooper), een scherpschutter in dienst van het Amerikaanse leger die in totaal driemaal zal worden uitgezonden naar Irak om daar mariniers te ondersteunen in de oorlog tegen terrorisme. De film volgt tamelijk nauwkeurig het levenspad van de echte Chris Kyle, die in de Verenigde Staten in de boeken staat als oorlogsheld en de beste sniper die het Amerikaanse leger ooit heeft voortgebracht.

Gedurende de bijna tweeënhalf uur die volgen, zien we Chris meer dan honderd Irakezen vermoorden, zien we hem strijden tegen post-traumatische stress en zien we hem, zo goed en zo kwaad als het gaat, een gezin stichten. Aan het front is Chris een genadeloze scherpschutter die zelfs kinderen vermoordt als die met een wapen richting de Amerikanen lopen. Aan de keukentafel is Chris een bonkige man die worstelt met emoties en in mentaal opzicht nooit helemaal thuis is, ook niet als hij naast zijn vrouw in bed ligt.

Al sinds jaar en dag geldt Chris Kyle als een echte Amerikaanse held en het wachten was dan ook op een ruim gebudgetteerde verfilming van zijn memoires. Nadat Bradley Cooper de filmrechten opkocht en aanvankelijk nog Chris Pratt, maar al gauw zichzelf in de hoofdrol castte, was het Chris Kyle zelf die Clint Eastwood naar voren schoof als enige geschikte regisseur. De vader van Chris Kyle voegde als laatste goede raad nog toe dat Eastwood maar beter respectvol met de memoires van zijn zoon kon omgaan, ‘or I’ll unleash Hell.’ Zo gaat dat in de States.

De familie Kyle is uiteindelijk zeer content met American Sniper. De verrassing voor velen was dan ook groot toen niet vader Kyle, maar de wereldpers Hell unleashte naar aanleiding van Eastwoods film.

Guilty of tunnel vision,’ zo concludeerde Xan Brooks in het Britse The Guardian naar aanleiding van American Sniper. ‘Iraqis are reduced to a band of shadowy savages, darting like phantoms through the alleyways and led by a terrorist Satan who likes killing small boys with a drill.’ De Canadees Liam Lacey noemde de film ‘narrow’, omdat het ‘romanticizes Kyle, whose bestselling memoir, which put him on talk-show appearances, included boastful stories of dubious authenticity.’

Ergens tussen Black Hawk Down (2001) en nu is het kennelijk een probleem geworden om een waargebeurd oorlogsverhaal te verfilmen. Liam Lacey mag de feitelijke juistheid van de gebeurtenissen in de film best in twijfel trekken, maar laat hem dan voortaan History HD opzetten. En als we Xan Brooks het principe van de protagonist als vertelinstantie moeten uitleggen, wordt het wellicht tijd dat wij van Incognitief zijn baan gaan overnemen.

flagsofourfathersClint Eastwood krijgt uit alle hoeken van de wereld de kritiek dat hij te nationalistisch is en oorlog verheerlijkt. Nu snap ik best dat het tenenkrommende ‘interview’ met een denkbeeldige Barack Obama, dat hij enkele jaren geleden voordroeg, niet echt helpt, maar al die critici zouden zich eens moeten realiseren dat Eastwood tot nu toe de enige regisseur in de filmgeschiedenis is die ervoor heeft gekozen om eenzelfde oorlogsverhaal in twee verschillende films vanuit beide perspectieven te belichten. Voor zowel Flags of our Fathers als Letters from Iwo Jima, vier maanden na elkaar uitgebracht in respectievelijk november 2006 en februari 2007, oogstte hij Oscarnominaties en één verzilvering. Nog nooit zagen we een slag uit welke oorlog dan ook, in dit geval de slag om Iwo Jima, zo geweldig vanuit twee perspectieven na elkaar in onze bioscopen.

lettersfromiwojimaDiezelfde man wordt nu beschuldigd van tunnelvisie.

Als er één man in Hollywood rondloopt die niet lijdt aan tunnelvisie, dan is het Clint Eastwood wel. Het slot van Gran Torino (2008) is wat mij betreft de grootste afrekening met racistische vooroordelen sinds American History X (1998).

Zou het misschien zo kunnen zijn dat op het moment dat je een biopic maakt, het resultaat een wat eenzijdige film is? En dat daar niets mis mee is? Of hadden we in Selma liever ook alle argumenten van de racistische tegenstanders van Martin Luther King in beeld willen hebben? En hadden we in Zero Dark Thirty niet even moeten zien hoe zielig het was voor de familie van Osama bin Laden dat ze allemaal werden afgeschoten? Nee, want daar gaan die films niet over.

Volgens mij begrijpt de modale bioscoopbezoeker prima dat American Sniper een oorlogsthriller is die wellicht niet 100% waarheidsgetrouw, maar wel zeer goed gemaakt is. En diezelfde bezoeker snapt ook best dat de heldhaftigheid wordt uitvergroot ten koste van de objectiviteit. Dat willen kunstenaars nog wel eens doen, gek genoeg.

Als de talloze critici die deze film om die redenen hebben veroordeeld, daadwerkelijk achter hun mening staan, dan ben ik zéér benieuwd wat zij vinden van films als Lone Survivor, Platoon, Apocalypse NowBlack Hawk Down en Full Metal Jacket. Ik houd me aanbevolen.