Een tijdje geleden zag ik op een verlepte vrijdagavond College Tour. Niet omdat ik een gigantische fan ben van dit programma of omdat ik vind dat alle gasten interessant genoeg zijn om 50 minuten naar te luisteren (hallo Chantal Janzen), maar wel omdat ik groot fan ben van Louis Theroux. De Britse documentairemaker heeft een speciaal plekje in m’n hart, naast die andere Brit, Karl Pilkington. Halverwege de uitzending vertelde Louis over z’n nieuwe project: een documentaire over de Scientology kerk.

Auteur: Lisa van Rens

Hij is niet de enige die geïnteresseerd is in Scientology. Groepen die erg op zichzelf gericht zijn en ontoegankelijk voor buitenstaanders zijn altijd boeiend. Hij is ook niet de eerste documentairemaker die zich in Scientology wil verdiepen. John Sweeney maakte in 2007 een 40 minuten durende documentaire voor de BBC (Scientology and me) en onlangs verscheen Going Clear: Scientology and the Prison of Belief, gebaseerd op het gelijknamige boek van Lawrence Wright.

Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar bij ‘Scientology’ dacht ik tot voor kort vooral aan Tom Cruise en (in iets mindere mate) aan John Travolta. Vooral Cruise’s bitchfight met Kirstie Alley dringt zich aan me op (Tommie vond het schandalig dat Brooke Shields medicijnen slikte voor haar postnatale depressie. Ja: ik lees graag de ‘Achterklap-rubriek’ van nu.nl). Verder wist ik dat de oprichter L. Ron Hubbard heet en dat Scientology in de Verenigde Staten een officiële religie is, maar veel verder ging m’n kennis niet. Totdat ik Going Clear zag.

Het verhaal van Going Clear is opgebouwd rondom een aantal ex-Scientologen, waaronder Mark ‘Marty’ Rathbun (voormalig inspecteur-generaal van het Religious Technology Center en woordvoerder) en Mike Rinder (voormalig hoger staflid en PR-man). Voormalig hoge piefen dus. We zien delen van interviews, archiefbeeld (onder andere van L. Ron Hubbard himself, die weleens naar een tandarts had mogen gaan) en reconstructies waar Peter R. de Vries, misdaadverslaggever een moord voor zou doen.

Het gaat in Going Clear niet alleen om de negatieve ervaringen van de ex-Scientologen. Eerst krijgen we een geschiedenisles die, toegegeven, soms heel vreemd is. We krijgen een korte levensbeschrijving van L. Ron Hubbard (die voorheen sciencefictionschrijver was) en daarna volgt de essentie van het geloof. Hoe kunnen mensen ‘groeien’ binnen de kerk, wat is de kern van Scientology, dat soort vragen. Daar zetten de meeste weldenkende mensen al vraagtekens bij (een soort aliens die in ons zitten? Really?). Maar dan begint het pas echt. De ex-Scientologen vertellen over hun ervaringen met de kerk: hoe ze erin gezogen werden, wat ze hebben gedaan (Nicole Kidmans telefoon getapt), hoe ze behandeld en soms zelfs mishandeld werden, hoe de kerk puissant rijk is en hoe de leden die voor de kerk werken nauwelijks betaald worden.

Natuurlijk is Going Clear (het boek én de documentaire) afgemaakt door Scientologen. Net zoals het programma van John Sweeney en elk ander tegengeluid. De strategie van Scientology is niet voor niets: aanvallen, niet verdedigen. Het uiteindelijke doel is ‘clear’ worden en de weg daarnaartoe bestaat grotendeels uit het opbiechten van je diepste geheimen. Die geheimen worden gebruikt zodra je de kerk verlaat. Ex-Scientologen die uit de kerk stappen en de publiciteit zoeken, zoals de mensen die een bijdrage hebben geleverd aan Going Clear, worden van alle kanten besmeurd (bekijk voor de gein eens deze websites over Tom De Vocht, Marty Rathbun en Jason Beghe of deze website die ‘het geluid van Scientology’ laat horen en waarop 23 brieven te lezen zijn die naar HBO, dat de documentaire uitzond, en Alex Gibny, de producent, zijn gestuurd).

Ik was al geschokt door de documentaire, maar het werd nog erger toen ik voor dit stuk het wereldwijde web in dook. Geen middel wordt geschuwd om Wright, Gibny en iedereen die mee heeft gewerkt aan de documentaire zwart te maken. Dat geldt overigens voor iedereen die Scientology ‘dwarszit’.

Eind dit jaar is de documentaire van Louis Theroux in de bioscoop te zien. In de traditie van Scientology zal hij ook aangevallen worden op alles wat hij laat zien. De tweet die hij afgelopen week de wereld in stuurde, belooft in ieder geval veel goeds!

Louis Theroux Scientology

Going Clear is op 19 mei om 23.00 uur te zien bij de VPRO op NPO2.

Afbeelding: © Wikimedia Commons, PictorialEvidence