vangaalHet is vrijdag 13 juni 2014 als het Nederlands elftal met een 1-0 achterstand de kleedkamers dreigt te moeten gaan opzoeken. We zijn bijna halverwege de eerste groepswedstrijd op het Wereldkampioenschap voetbal en Spanje is ons lelijk de baas; het team waarvan we vier jaar eerder de finale in Zuid-Afrika verloren, dreigt ons in een bloedheet Salvador wederom de das om te doen. Tot Robin van Persie vlak voor tijd één van de mooiste goals van het toernooi binnenkopt; een opmaat naar een historische 5-1 overwinning. In de tweede helft wordt het soevereine Spanje volledig door de mangel gehaald. Spanje zal later door de achterdeur het toernooi verlaten en Nederland schopt het tot een podiumplek. Vrijdag de 13e juni 2014 zal niet de geschiedenis ingaan als een ongeluksdag, maar als de dag waarop Louis van Gaal namens een gehele natie genadeloos wraak nam. Welcome to Salvador.

En dat terwijl de geschiedenis uitwijst dat vrijdag de 13e wel degelijk een ongeluksdag is…

Auteur: Martijn Kroese

friday13thU zult ze vanavond ongetwijfeld weer op allerlei rare tv-zenders kunnen bekijken: de inmiddels ontelbare delen van de Friday the 13th-filmreeks, horrorfilms over seriemoordenaar Jason Voorhees. Jason terroriseert al sinds begin jaren tachtig menig kinderkamp met zijn hockeymasker en vlijmscherp mes, wraak nemend op de mensen die hem voor dood achterlieten tijdens een uit de hand gelopen zomerkamp.

Het beeld van de gemaskerde en gewapende Jason, die zich iedere vrijdag de 13e opmaakt voor een nieuw rondje moorden, is inmiddels symbool komen te staan voor de collectieve afkeer die we in het westen hebben jegens vrijdag de 13e. De oorsprong van deze ‘angst’ is onduidelijk; christenen houden al sowieso niet van vrijdagen omdat dat de dag is waarop Jezus aan het kruis werd genageld, maar waarom dertien nu eigenlijk een ongeluksgetal is, daarover lopen de theorieën uiteen.

Het mooiste verhaal grijpt terug op het laatste avondmaal: Jezus en zijn twaalf apostelen (dus in totaal dertien personen) dineren aan één tafel, kort waarna Jezus komt te overlijden. In de negentiende eeuw leidt dit in de Verenigde Staten tot het volksgeloof dat dertien mensen aan een tafel ongeluk moet brengen: van de dertien dinergasten zal er één binnen het jaar overlijden.

Als tegenbeweging wordt in 1881 de Thirteen Club opgericht: een genootschap dat op iedere dertiende dag van de maand een diner van dertien gangen voor dertien gasten organiseert. Het genootschap genereert spoedig volgelingen, en nog voordat het decennium om is, bestaat de Thirteen Club uit zo’n 400 leden, waaronder vijf Amerikaanse presidenten. Maandelijks steken ze de draak met de ‘superstitions of the Public Men’:

“We have had enough mediocrity, enough policy, enough superstition, enough prejudice, enough provincialism, and the time has come for the American citizen to say: hereafter I will be represented by men who are worthy, not only of the great Republic, but of the Nineteenth Century.”

U zou bijna gaan denken dat het ongeluksgeloof ten aanzien van vrijdag de dertiende dan anno 2015 wel zo ongeveer voorbij zou moeten zijn. Maar niets is minder waar: nog nooit in de geschiedenis was de collectieve angst voor vrijdag de dertiende groter dan in het hier en nu. Hoe kan dat? En… is het misschien terecht?

Ziekenhuizen hebben geen dertiende behandelkamer. Flats hebben geen dertiende etage. Zo’n acht procent van de Amerikaanse bevolking lijdt aan een vorm van triskaidekafobie: angst voor het nummer dertien (succes met Scrabble). Een deel van die acht procent verlaat op vrijdag de dertiende zijn of haar huis niet eens uit angst voor ongelukken. Op vrijdag de dertiende worden er significant minder zakelijke transacties uitgevoerd, wordt er minder gehandeld op de beurs en reizen er minder mensen met het openbaar vervoer. Vliegtuigen zijn leger, verzuimmeldingen frequenter en minder mensen gaan op pad met hun auto. Verzekeraars geven weliswaar aan dat er niet meer schadeclaims binnenkomen op vrijdag de dertiende, maar dat heeft een eenvoudige oorzaak: een belangrijk deel van de mensen gaat niet eens de deur uit dus kan ook geen schadeclaims veroorzaken. Om kort te gaan: elke vrijdag de dertiende, die dag die wij zo beschimpen en waarvan we allemaal vinden dat het bijgeloof onzin is, ligt onze maatschappij deels op zijn gat. Elke vrijdag de dertiende richten we daarmee economische schade aan ter waarde van zo’n 900 miljoen euro.

Vrijdag de 13e is wel degelijk een ongeluksdag. Niet omdat Jason Voorhees aan je deur zal staan met een mes. Niet omdat je spontaan dood zal neervallen na een diner van dertien gangen. En ook niet omdat je meer kans maakt op ongevallen. Maar omdat we het met z’n allen toelaten dat een deel van onze maatschappij voor pampus ligt. En dat heeft niets met het laatste avondmaal te maken.

En dan komen we terug bij vrijdag 13 juni 2014. Als Jasper Cillessen die stift van David Silva niet had gered, had die dag er zeer waarschijnlijk helemaal anders uitgezien. Nederland is door het oog van de naald gekropen en is met vijf goals aan de andere kant beland. En de Spanjaarden, tja… die hadden een ongeluksdag.