Dit weekend las ik in de Volkskrant een interview met Saskia Noort. Ze schrijft dat er weinig krachtige vrouwen zijn in de literatuur. Vooral ‘frigide moeders of labiele vrouwen met borderline. Van die over the top-romanfiguren die altijd beeldig zijn en altijd zin hebben in seks.’ Volgens haarzelf schrijft zij wel over krachtige vrouwen, met een succesvolle carrière die heel stabiel zijn en mannen verslinden in plaats van afhankelijk te zijn. Is het dan echt zo erg gesteld met de Nederlandse literatuur wat betreft ‘de vrouw’, of valt het wel mee? Bij dezen: een serie over krachtige vrouwen in de literatuur, speciaal voor Saskia Noort.

Auteur: Sophie Dassen

Jaren terug schreef ik over ‘de Frits van Egters’ in de Nederlandse literatuur: de getergde, heteroseksuele, blanke jongeman die zich vervreemd voelt van de rest van de wereld, die neerkijkt op anderen maar tegelijkertijd vreselijk onzeker is. De Nederlandse literatuur loopt over van deze types, opgezet door veelal mannelijke schrijvers. Een vrouwelijke tegenhanger is er niet, maar er zijn volgens Noort veel andere clichés qua vrouwelijke personages. Ze zijn vaak te emotioneel of juist stijfjes, te geil of te preuts, te neurotisch, te moederlijk, te zeikerig enzovoort. Op mij komt het over alsof vrouwen in romans vooral niet te overdreven vrouwelijke trekjes moeten bezitten, maar dat het intelligente, stabiele (wat dat precies mag zijn…) carrièrebitches moeten zijn, die best een beetje emotioneel of onzeker mogen zijn, maar niet te veel.

Is Noort haar streven zo realistisch? Wat is een krachtige vrouw? Een krachtige vrouw in de literatuur lijkt volgens Noort behalve vrouwelijkheid, enkele overdreven ‘mannelijke’ eigenschappen te hebben, zoals een dosis egoïsme, weinig tot geen hormonale emobuien, grenzeloze ambitie en cynisme. Als redelijk realistische vrouw (aangezien ik echt besta) ben ik soms krachtig en stabiel, soms labiel en zeikerig, soms carrièregericht, soms wil ik eergisteren nog een kind hebben gebaard. Daarom een serie over een aantal vrouwelijke romanpersonages die níet ‘zwak’ zijn, maar ook niet per se heel krachtig, een serie over enigszins realistische vrouwen met emoties, (on)zekerheden, ambities en meer menselijkheden. En als ze niet per se realistisch zijn, dan zijn het wel verfrissend andere of interessante personages.

Te beginnen met Minnie Panis uit De Consequenties van Niña Weijers.

Consequenties

Minnie Panis is een gevierde kunstenares aan het eind van haar twintiger jaren. Ze bedenkt diverse kunstprojecten, bijvoorbeeld dat ze al het afval dat ze produceert fotografeert. Minnie was een couveusebaby die maar niet wilde huilen na haar geboorte, waarmee ze haar moeder bijna tot waanzin heeft gedreven. Uiteindelijk bracht haar moeder haar bij een bijzondere dokter. Minnie herinnert zich er vrijwel niets van, maar haar (medische) verleden komt steeds terug, wat haar obsessie met haar verleden én haarzelf aanwakkert. Nadat een foto waarop zij ligt te slapen, gemaakt door haar ex-vriend (ook een kunstenaar), in de Vogue terechtkomt, bedenkt ze een nieuw project: haar ex gaat haar drie weken lang als een stalker fotograferen. Wat er ook gebeurt, hij mag níet ingrijpen in haar leven, hij moet op afstand blijven.

Minnie haar werk is kunst, maar ook haar leven wordt gaandeweg een kunstobject. Minnie ontleent haar identiteit aan haar kunst, en uiteindelijk valt haar kunst samen met haar lichaam en haar leven. Minnie haar verleden, maar ook voor een deel haar motieven, ambities en emoties blijven een mysterie voor de lezer, maar in feite ook voor haarzelf. Door middel van haar kunst probeert ze haar verleden te leren kennen, het mysterie rondom zichzelf te ontrafelen, maar dat lukt niet volledig. Minnie is altijd bang geweest dat ze ‘verdwijnt’ of door niemand gezien wordt, zoals ze als kind bijna was ‘verdwenen’ als piepkleine, nauwelijks levensvatbare couveusebaby. Klein zijn en jezelf klein en onbeduidend voelen zijn heel kenmerkende gevoelens van Minnie die ze tegen probeert te gaan middels haar kunst. Door haar kunst om haarzelf te laten draaien, bestaat ze en wordt ze gezien.

Minnie is een zeer mysterieus romanpersonage, maar tegelijkertijd herkenbaar. Veel jonge mensen in de 21-eeuwse worstelen met hun identiteit: wie ben ik, wat wil ik, wat wil ik zijn, wat vind ik belangrijk? En zijn daarnaast bezig met hun identiteit zelf vorm te geven, niet zozeer door kunst, maar door middel van selfies en sociale media. Tegenwoordig kan iedereen zijn of haar identiteit, online dan, voor een groot deel zelf vormgeven. Welke foto’s laat ik zien en welke niet? Wat vertel ik over mijn leven en aan wie? En het belangrijkst: hóe wil ik precies door anderen (online) gezien worden? Jezelf (online) profileren of ‘branden’ is belangrijker dan ooit, en dat betekent nadenken over jezelf en de vormgeving van je leven. Omdat vrijwel iedereen antwoorden op deze vragen probeert te vinden, schuilt er een klein beetje Minnie in ons allemaal, hoe mysterieus en ongrijpbaar ze ook mag zijn.

Bron foto: Haeruman