Afgelopen week bekeek ik de nieuwe Netflix-kraker 13 Reasons Why, over tiener Hannah Baker die zelfmoord heeft gepleegd. Op zes cassettebandjes heeft Hannah dertien redenen ingesproken. Deze bandjes geven antwoord op de uiteindelijke vraag: hoe is Hannah tot deze gruwelijke daadgekomen? En vooral: wié hebben haar daartoe gedreven? De serie deed veel stof opwaaien in de Verenigde Staten en is in één klap razend populair geworden, en gevreesd.

Ik beken: mijn naam is Sophie en ik ben al minimaal de helft van mijn leven verslaafd aan highschool-films en -series. Als je zelf op de middelbare school zit is dat begrijpelijk, maar voor een volwassene is dat ergens een beetje zielig. Toch trok ik me niets aan van mijn interne dilemma en zette 13 Reasons Why aan.

Waarschuwing: in dit stuk zitten hele dikke spoilers!

Welcome to your tape

Hannah pleegt dus zelfmoord, en daarmee is 13 Reasons Why al totaal anders dan welke andere tienerserie die ik ooit heb gezien. De serie begint als Hannah net een paar weken overleden is. Clay Jensen, een rustige jongen die smoorverliefd was op Hannah, krijgt van zijn vriend Tony een doos vol cassettebandjes. Op deze bandjes staan Hannahs laatste woorden, waarop ze gedetailleerd uit de doeken waarom ze dit besluit heeft genomen. Op elke tape spreekt ze één iemand aan die haar pijn heeft gedaan: ”Welcome to your tape”. Clay is dus een van die personen, en nu is het zijn beurt om naar de tapes te luisteren.

Terwijl Clay luistert, vertelt Hannah postuum alle redenen aan Clay en de kijkers. We zien flashbacks waarin Hannah nog leeft, afgewisseld met het heden waarin Clay het erg moeilijk heeft met zichzelf en met iedereen die hij op de bandjes langs hoort komen. Ondertussen komen de ouders van Hannah veelvuldig aan bod en natuurlijk de klasgenoten die op de gewraakte tapes staan; zij willen koste wat kost voorkomen dat de audio-fragmenten ooit uitlekken.

Pesten en rape culture

In 13 Reasons Why staat pesten centraal. Het verhaal van Hannah is complex, maar één ding staat vast: ze werd behoorlijk gepest door verschillende mensen, soms overduidelijk, soms stiekem. De school is met Hannah’s ouders in een rechtszaak verwikkeld en doet er alles aan om te voorkomen dat ze worden gepakt op hun tekortschietende pestbeleid.

Wat 13 Reasons Why goed doet, is het aantonen van de schokkende rape culture in de Verenigde Staten. Meisjes die seksueel worden misbruikt zoals Hannah, schamen zich kapot en worden niet serieus genomen. Zo vraagt de decaan van de school (nummer 13 op de bandjes) Hannah zonder blikken of blozen of ze wel ‘nee’ heeft gezegd tegen haar verkrachter: ”Misschien wist hij niet dat je niet wilde.” Ondertussen kan haar verkrachter Bryce, een typische jock met rijke ouders, ongestoord zijn gang gaan. Degenen die van de verkrachtingen weten, zeggen heel lang niets en schilderen Hannah zelfs af als leugenaar. Seksuele escapades van meisjes, en vooral de roddels daarover, zorgen immers voor verwoeste reputaties, terwijl de jongens (of in ieder geval Bryce) er redelijk eenvoudig mee wegkomen.

Bijzonder schokkend en rauw

Het meest schokkende aan 13 Reasons Why zijn de verkrachtingsscenes en de indrukkende zelfmoordscene, waarin je van begin tot eind het proces ziet. Hannah begint met het opschudden van haar kussentjes en het inleveren van haar werkkleding, tot het moment dat ze haar polsen doorsnijdt in bad. Ze haalt diep adem en schreeuwt het uit als ze die fatale stap zet. In het volgende shot ligt ze levenloos in een bad vol bloedwater. Nog nooit heb ik dergelijke scenes zo rauw en vooral stil in beeld zien komen; Hannah’s ellendige eenzaamheid wordt gespiegeld door de overheersende stilte in deze scene.

Totale chaos

Door het pesten, het misbruik en de overlappende angst dat de tapes iedereen zullen verraden, veranderen de verhoudingen tussen de personages. Clay, een beetje een nerdy, doet-geen-vlieg-kwaad-type, wordt steeds kwader op zijn klasgenoten en zweert zelfs op wraak. Zo ontvoert hij klasgenootje Courtney naar het graf om haar met haar neus op de feiten te drukken. Ijskoud. Ondertussen raakt Justin, het onderwerp van tape één en op het eerste gezicht een schreeuwerige macho, gaandeweg steeds meer met zichzelf in de knoop omdat hij rondloopt met een groot geheim. Ook Jessica, de vrolijke cheerleader, heeft iets vreselijks meegemaakt en kampt daardoor met een drankprobleem.

Alle personages die geïntroduceerd worden als highschool-clichés (de gepeste sukkel met de camera, het ‘stille wateren, diepe gronden’- jongenstype, de stoere jocks, de cheerleaders, de perfecte class president etc.) zijn enorm geraakt door het overlijden, en ondertussen zijn ze heel erg bang dat hun reputaties compleet verwoest zullen worden. Deze tweestrijd maakt 13 Reasons Why steeds spannender, totdat de bom gaat barsten. Iedereen worstelt met zijn of haar verdriet en schuldgevoelens, waar hun eigen problemen nog bovenop komen.

Kritiek en lof

13 Reasons Why krijgt naast lof veel kritiek, vooral omdat de zelfmoordscene mogelijk kijkers inspireert. Jongere kijkers begrijpen misschien niet goed hoe definitief zelfmoord is of depressieve kijkers zouden erdoor getriggerd kunnen worden. Toch wordt hier in de serie aandacht aan besteed, gezien de leegte die Hannah achterlaat een diepe indruk achterlaat op Clay en natuurlijk haar ouders.

Mijn probleem met de serie is dat zelfmoord in feite wordt gebruikt als wraakmiddel. Hannah is getroubleerd, maar dat komt relatief weinig aan de orde. Het is soms net alsof ze puur zelfmoord heeft gepleegd om haar ‘vijanden’ dwars te zitten op een wel heel zieke manier. In het echte leven is zelfmoord echter vrijwel nooit slechts een wraakactie, maar een zeer verdrietig besluit van iemand die kampt met zware psychische problemen. In plaats daarvan wordt Hannah behoorlijk wraakachtig en manipulatief afgeschilderd met haar bandjes. Zeker aangezien Clay, die smoor-en smoorverliefd op haar was (en zij ook op hem!) eigenlijk helemaal niet thuishoort op de bandjes. Wel maakt hij zichzelf compleet gek omdat hij niet kan stoppen met luisteren.

De vraag die je blijft bezighouden: wat heeft Clay Hannah in vredesnaam aangedaan? En hoe loopt het af met de tapes? Krijgen de ouders van Hannah de waarheid te horen over de pesters? Komt er gerechtigheid? Hoe dan ook, als je eenmaal in de serie zit, is 13 Reasons Why bij tijden nagelbijtend spannend en vooral heel erg verdrietig. Wees gewaarschuwd.

Bron afbeelding: www.ultimora.news