Je ontdekte het per toeval, maar daarna wist je precies waar je moest zoeken. In de hoek van de bibliotheek stond een bak met stripboeken, met daarin een dik verzamelalbum. Het was voor een goed doel, met bijdragen van verschillende striptekenaars. De naam van de strip of van de tekenaar hebben de tand des tijds niet doorstaan, maar ergens halverwege een strip over een dikke kerel met een baard stond plotsklaps, zonder mentale voorbereiding voor je jeugdige brein, een plaatje met naakte mensen. Zomaar uit het niets: een piemeltje en een paar tieten!

Blackface

Er was natuurlijk geen fluit te zien op het plaatje, maar toch was het spannend om het boek te lezen of om aan je vriendjes het plaatje aan te wijzen. Een paar lijntjes in een boek kunnen een hele impact maken op jonge lezertjes. Je eerste blootplaatje, ook al is het getekend. Daarom vind ik het zo sneu voor de huidige generatie die met rode oortjes het nieuwste Suske en Wiske-album Mami Wata openslaan om hun eerste striptieten te checken, dat deze ervaring overschaduwd wordt door het feit dat de uitgeverij anno 2017 niet alleen coulant was betreffende de vrouwelijke anatomie, maar ook een tekening van een donkere man met overdreven dikke blackfacestijl lippen acceptabel vond.

Sjors en Sjimmie

Toen ik de afbeelding nog eens zag, moest ik aan een andere stripgerelateerde jeugdherinnering denken. In een doos vol boeken die mijn moeder in haar jeugd heeft gelezen, vond ik Sjors en Sjimmie. Sjors en Sjimmie kende ik tot dan toe alleen als twee knullen die hun tijd vulden met het jennen van hun oudere zus en een pak slaag krijgen van de Kolonel. Bareuh! Toevallig was Sjors een blanke knul met een blond pispotkapsel en Sjimmie een jongen met een kleurtje en lange golvende haren. Niets noemenswaardigs aan en zo ver ik me kan herinneren, was dit nooit een issue in de strips.

De Sjors en Sjimmie zoals we ze gewend zijn

Hoe anders was het stripboek dat ik uit deze doos had gevist. Sjors was de blonde Hollandse knul zoals ik hem uit de moderne stripjes kende. Misschien een beetje braver, maar dat zal de tijdgeest zijn. Sjimmie daarentegen was geen hippe tiener die de moves van Michael Claxon vlekkeloos na kon doen, maar een dommige, Zwarte Piet-achtige karikatuur die slechts als het lijdend voorwerp van grapjes werd gebruikt. Hij had zelfs rode lippen en gouden oorbellen. Dit was de eerste keer dat ik me er écht van bewust werd dat mensen vroeger echt heel anders tegen mensen van verschillende komaf aankeken dan nu het geval is. Ik heb de strip uitgelezen -wat moet je anders als tienjarige met een hele zomervakantie aan tijd- maar snapte gelijk al dat er iets niet klopte aan de manier waarop onze Sjimmie werd gepresenteerd.

De ‘oude’ Sjors en Sjimmie

Racisme in strips

Natuurlijk zijn er genoeg voorbeelden van oude strips te vinden die doordrenkt zijn met racistische afbeeldingen. Strips maken gebruik van karikaturen, waardoor je je al snel op glad ijs begeeft als je pak ‘m beet een Chinees of een Congolees in je verhaal vol blanke stripfiguren wil stoppen. Gelukkig hebben veel striptekenaars de ruimte voor verbetering gezien en hun strips in de loop der jaren aangepast. Helaas slipt er nog wel eens een foutje doorheen, zoals nu het geval is bij Suske en Wiske. Pijnlijk genoeg gebeurt dit in het tweede album sinds het avontuurlijke tweetal een make-over heeft gehad om ‘met de tijd mee te gaan’.

Beeld van de wereld

Mocht een tienjarige over een jaartje of twintig/dertig een doos boeken op zolder vinden die zijn ouders lazen in hun tijd, dan zal deze zich vergapen aan die vreemde skinny jeans die Suske bij de H&M heeft gescoord  of dat hippe blauwe jasje van Wiske dat opeens vanuit het niets tot haar vaste garderobe behoort. Maar daarnaast dus ook aan een verdwaald personage dat toch uitzonderlijk dikke lippen heeft. Strips geven, net als alle andere boeken, een beeld van hoe de mensheid op het moment van uitgave over de wereld denkt. Zoals ik op tienjarige leeftijd ontdekte dat er vroeger nog een hoop mis was met hoe mensen over elkaar dachten, zullen kinderen over een aantal jaren leren dat er in 2017 nog steeds stappen waren te zetten op dit gebied als ze Mami Wati in een stoffig hoekje op zolder vinden. Misschien dat hun kinderen op hun beurt het eerste stripboek terugvinden waarin elk ras, kleurtje, gender en soort zich terug kan vinden en er hartelijk om kan lachen. In ieder geval een mooi streven. Ik hoop voor hen dat er dan ook nog wat onschuldige, leuke blootplaatjes zonder vieze bijsmaak tussen zitten.

image credits:

Header 

‘oude’ Sjors en Sjimmie 

‘nieuwe’ Sjors en Sjimmie