Onlangs werd bekendgemaakt dat de participatieverklaring definitief wordt: vanaf 1 oktober 2017 moeten alle nieuwkomers in Nederland een traject doorlopen en daarna een verklaring ondertekenen. Met deze handtekening verklaren ze dat ze de Nederlandse normen en waarden accepteren en naleven. Een nobel idee, maar of het veel nut heeft, valt nog te bezien. Daarbij is de inburgering de laatste tijd vaak negatief in het nieuws geweest. Maar wat doen ‘wij’ eigenlijk met die inburgeraars?

De inburgering, wat doen die lui eigenlijk?

De inburgering is al aardig wat jaren verplicht voor nieuwkomers (of búútenlanders) van buiten de EU, ook wel statushouders genoemd. Deze mensen moeten binnen drie jaar aan hun inburgeringsplicht voldoen en dus het examen halen. Ze kunnen een lening aanvragen bij DUO van maximaal €10.000 om lessen te volgen. Bij asielzoekers wordt de lening kwijtgescholden als ze op tijd zijn ingeburgerd (jup, het is ook een werkwoord).

Niet één, maar zes examens

De inburgering bestaat niet uit één examen, maar uit zes: Luisteren, Spreken, Lezen, Schrijven, Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) en Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt (ONA). Deze moeten ze afleggen op A2-niveau, volgens experts vergelijkbaar met het niveau van een kind aan het eind van de basisschool. Hogeropgeleide inburgeraars doen vaak (staats)examen met een hoger taalniveau.

Sinds anderhalf jaar ben ik werkzaam bij een taalschool en zit ik dus vuistdiep in de inburgering. Vandaag de dag om een paar misstanden, die ik vaak hoor, op te helderen.

Het inburgeringsexamen is gemakkelijk

A2-niveau lijkt niet zoveel voor te stellen, maar is een hele kluif voor een gemiddelde inburgeraar. Stel jezelf eens voor dat je Arabisch op A2-niveau beheerst, dan kun je (theoretisch gezien) je verzekeringen regelen, advertenties begrijpen, een briefje schrijven aan je baas of buurman en reageren op een vacature. De laatste jaren lijkt de inburgering steeds zwaarder te worden: zo is ONA verplicht vanaf 1 januari 2015. Hiervoor moeten ze een portfolio maken (met onder andere een cv, sollicitatiebrieven en gezochte stages/vacatures) en een gesprek van een halfuur voeren met een examinator van DUO. Zeker voor laagopgeleiden, angstige sprekers of voor degenen zonder werkervaring is dat behoorlijk lastig. Weinig cursisten halen alle examens in één keer.

Het KNM-examen is grote onzin

Een tijdje terug was er veel te doen om het KNM-examen, met name door het filmpje van Arjen Lubach. Inderdaad: sommige vragen zijn belachelijk, suggestief, belerend of zelfs beledigend. Maar de module KNM is, zoals de naam het al zegt, zeker heel nuttig. Veel zaken zijn niet zo gemakkelijk uit te vogelen als je in een wildvreemd land komt, en KNM helpt daarbij. Zo leren wij inburgeraars welke verzekeringen verplicht zijn en wat ze moeten doen als ze ziek zijn (les 1: níet voor elk verkoudheidje naar de huisarts. Les 2: níet naar het ziekenhuis! Les 3: nee, je krijgt niet altijd medicijnen). Ook leren ze wat hun rechten en plichten zijn bij bijvoorbeeld een auto-ongeluk, inbraak of zelfs discriminatie. Die waarden die ze moeten leren om een goed ‘burger’ te zijn voor de participatieverklaring? Dat komt allemaal aan bod bij KNM. Het zal mij dus benieuwen wat die verklaring precies toevoegt.

Daarbij leren ze onder andere de basis van het Nederlandse politieke systeem, zodat ze niet meer denken dat Willem-Alexander de baas is. Maar nee, ze hoeven niet het Wilhelmus uit hun hoofd te leren.

Inburgeraars krijgen héél veel geld

Soms hebben mensen al snel hun mond vol van asielzoekers of statushouders (maar niet elke statushouder is een asielzoeker!), die ‘alleen’ maar geld komen vangen hier. Ja, ze krijgen inderdaad geld om hun huis in te richten, dat bedrag verschilt per gemeente. Daarnaast krijgen ze een DUO-lening voor een opleiding en een bijstandsuitkering. Zeker niet slecht, maar dat betekent niet dat ze tijd hebben om de hele dag op de bank thee te drinken. Cursisten die de inburgering niet op tijd gaan halen of het absoluut niet kunnen, moeten bewijzen dat ze 600 uur les hebben gehad bij erkende taalscholen. Dat zijn scholen met een Blik op Werk-keurmerk, dus zelfstudie, lessen in een AZC of door vrijwilligers tellen niet mee. Daarnaast moeten deze mensen 4x alle examens hebben gemaakt, dat zijn dus 24 (!) pogingen in totaal. Pas dan zegt DUO dat iemand genoeg tijd en moeite erin heeft gestopt en heeft diegene kans om vrijstelling te krijgen en daarmee een verblijfsvergunning

Maar wat als die 600 uur en 4x examens niet lukken? Dan hebben ze best een groot probleem. Ten eerste krijgen ze een boete van DUO die maximaal 1250 euro bedraagt. Ten tweede moeten asielzoekers hun lening gaan terugbetalen. En dat is niet mals je een bijstandsuitkering hebt. Auw. Dus nee, echte luiheid kunnen ze zich niet echt voorloven. Degenen die wel lui zijn, ondervinden daar vanzelf de gevolgen van.

Die oorlog/situatie in dat land is zo erg nog niet!

Veel inburgeringsklassen bestaan nu voor zo’n 85% uit vluchtelingen, veelal uit Syrië of Eritrea. Allemaal mensen die of in eigen land een prima leven hadden, of die juist vanaf hun puberjaren in de tang van het regime hebben vastgezeten. Families die eerder in hetzelfde dorpje woonden, zijn versplinterd over drie landen of drie continenten. Syriërs hebben familieleden die in de gevangenis zitten opgesloten of die al maanden vastzitten in een tentje in Griekenland of Turkije. Velen zijn onzeker over het lot van geliefden in Damascus, Aleppo of Raqqa, van wie ze al maanden niets meer hebben gehoord. Ze hebben op tv of op sociale media beelden gezien van hun voormalige huis of werkplek, aan gort gebombardeerd. Broertjes en zusjes worden uit elkaar gehaald, want als je een kind meeneemt, krijg je eerder een status in Europa. Mensen hebben hun succesvolle bedrijven achtergelaten in de hoop op een veiliger leven. Eritreërs zijn soms paranoide vanwege de ‘lange arm van Asmara’ en gebruiken drugs en alcohol om aan die angst te ontsnappen. Veel vluchtelingen hebben echt urenlang in die gammale bootjes op tv gespendeerd, die bootjes waarvan sommige mensen zeggen dat we moeten ‘afschieten’. Kortom: vluchtelingen zitten hier niet voor hun plezier en zeker niet voor het geld.

Ze willen niet met Nederlanders omgaan

Soms hoor ik mensen zeggen ‘dat die mensen alleen maar Arabisch/Turks/Tigrinya blijven praten’. Dit klopt deels: veel Syriërs wonen in Nederland tussen allemaal andere Syriërs (gemeentebeleid jongens…) en praten dus vooral Arabisch. Hetzelfde met Eritreërs, die vaak samen in een flat of oud studentenhuis worden geplaatst. Statushouders willen doorgaans héél graag meer Nederlands praten, maar ze zijn vaak verlegen. Men staat te springen om taalmaatjes, maar daar is een groot tekort aan. En dan gaan ze toch weer naar die ene broer, dochter of buurman die beter Nederlands spreekt om iets te regelen. Bang om iets verkeerd te doen of verkeerd te begrijpen. Of ze vragen mij, de enige Nederlander die ze regelmatig spreken, uiteindelijk stamelend om hulp bij het invullen van een formuliertje van de Belastingdienst.

Ze willen ons allemaal islamitisch maken

Veel inburgeraars zijn blij dat ze in een land wonen waar ze gewoon naar een moskee of kerk kunnen gaan. Waar ze een hoofddoek mogen dragen, en hem ook af kunnen doen. Waar ze niet bang hoeven te zijn dat de geheime inlichtingendienst of staatspolitie ze van hun bed komt lichten. Waar mensen boodschappen doen zonder dat er bommen vallen op supermarkten. Waar mensen hun mening kunnen geven zonder in de gevangenis terecht te komen. Velen vinden het juist ontzettend leuk om te leren over Nederland en de (christelijke) geschiedenis. En de rest? Die is blij dat ze veilig zijn en aan de toekomst van hun kinderen kunnen denken. Hoe dan ook, de gemiddelde inburgeraar heeft wel iets anders aan zijn of haar hoofd dan Nederlanders islamitisch maken. Ik merk er in ieder geval weinig van, op de stapels ‘islamitische’ koekjes na die ik regelmatig toe krijg gestopt.

Bron afbeelding: Wouter Engler via wikimediacommons