Afgelopen week op mijn Facebooktijdlijn: Blogger Steve verontschuldigt zich aan een andere blog, laten we die voor het gemak ‘Naam Vergeten’ noemen. Steve had via via een afbeelding van Naam Vergeten gevonden en gebruikt, waar een andere internetgebruiker vakkundig de naam van de maker en zijn webpagina had afgesloopt. Kan gebeuren op het Internet, maar Steve is een nette jongen en biedt zijn excuses aan. Hij geeft de beste mensen van Naam Vergeten nog een extra keertje aandacht en verwijst naar hun pagina en daarmee is de spreekwoordelijke kous wel af, toch? Daar was dus niet iedereen het mee eens.

We must go deeper!

De afbeelding die Naam Vergeten in elkaar had geknutseld en door Steve nogmaals werd gepost, was een afbeelding van kinderboekfiguurtje Winnie de Pooh die een grap maakt waarin wordt gerefereerd aan de Klingon-taal uit de science fiction-televisieserie Star Trek. U leest het goed beste lezer, Winnie de Pooh en Klingons. Maw’bej! De wegen van het Internet zijn ondoorgrondelijk. Het is niet zozeer de inhoud van de afbeelding die mijn interesse wekte, maar een van de berichten die een gebruiker onder de afbeelding had geplaatst. Als Naam Vergeten wil dat Steve zijn bronnen vermeld, moet hij zelf dan ook niet bij zijn afbeelding vermelden dat Marc Okrand de bedenker van de Klingon-taal is en dat Winnie de Pooh het geesteskind van schrijver A. A. Milne is?

In de geest van wat hier zojuist beschreven is zou je inderdaad kunnen stellen dat dat de juiste en nette manier van zaken is, ware het niet dat de (al dan niet ongeschreven) regels van het Internet op dit gebied enorm vervaagd zijn. De meeste onvermelde bronvermeldingen online ontstaan waarschijnlijk door luiheid van de hergebruiker, terwijl een (veel kleiner) ander gedeelte waarschijnlijk wordt “vergeten” om zelf met de eer van een afbeelding, tekst of ander hoopje bytes te gaan strijken. Met de al maar stijgende populariteit van memes lijkt het alsof het vervagen van deze regels in een stroomversnelling is gekomen.

Wat waren memes ook alweer? Ik heb er in een ander artikel al een keer uitgebreid over geschreven, maar een meme is kortweg een stukje culturele informatie dat kan worden overgedragen tussen mensen. Een cultureel gen als het ware. Op het Internet betreft het dan vaak een lollig plaatje met een zogenaamde ‘caption’, een in de context van het plaatje grappige tekst. Internetmemes worden vaak talloze malen hergebruikt en veranderd, totdat het soms niet meer duidelijk is welke afbeelding ook alweer de ‘oorspronkelijke’ was of wat de oorsprong van de meme is.

Brandende lucifer

Een andere kant van de ‘regels’ over bronvermelding op het Internet is dat (bijna) iedere Internetgebruiker weet dat zodra je iets loslaat op het wereldwijde web, dat je het zelf niet meer in de hand hebt. Een goede meme is als een brandende lucifer op een gortdroge steppeweide: binnen de korste keren staat alles in de hens. Kun je als de persoon die de brandende lucifer werpt stellen dat jij er voor hebt gezorgd dat er een hele hectare natuur in vlammen op is gegaan? Of kun je alleen claimen dat je de lucifer aan hebt gemaakt en op het verspreiden van het vuur geen invloed hebt gehad? Je hebt niet zelf elke vierkante meter met een nieuwe lucifer aangemaakt. Je hebt maar één klein stukje aangemaakt, al heb je ten tijde van deze actie waarschijnlijk wel een aardig goed idee over hoe deze actie kan aflopen als de hele grasweide gortdroog is.

Zo werkt het ook op het Internet. Als jij een leuke meme (of je creditcardgegevens, een lekker recept, naaktfoto’s van Gordon, of iets anders wat iedereen kan bekoren) online gooit, weet je alleen wat er in je directe omgeving gebeurt, maar kun je wel raden wat er daarna gebeurt. In eerste instantie bereik je alleen een groep mensen waarmee je direct in contact staat (bijvoorbeeld Facebookvrienden of gebruikers op een forum), maar vervolgens verspreidt de informatie die jij hebt gedeeld zich via die mensen, die het weer delen met anderen mensen, enzovoorts. Al snel wordt je meme groter en bekender, totdat je er zelf geen vat meer op hebt. Het wordt groter dan jezelf.

Wat claim je en wat claim je niet?

Kun je iets claimen dat groter dan jezelf is? Of iets dat op zoveel mensen impact heeft gemaakt? Bij memes maakt het eigenlijk niet uit. Het is ook onhaalbaar voor de nazaten van A.A. Milne om elk gebruik van Winnie de Pooh ter wereld op te sporen, of voor filmmaker Chistopher Nolan en acteur Leonardo DiCaprio om elke Inception-meme aan banden te leggen. De echte Internetmemes worden dan ook nooit door de daadwerkelijke rechthebbenden (de copyrighthouders) of iets minder rechthebbenden (de maker van de meme) geclaimd. Het is een ongeschreven regel dat je eigenlijk nooit je naam onder een meme zet. Memes passen perfect in de heersende ideeën over online informatie delen: voor iedereen door iedereen. Elke meme heeft eigenlijk een soort omgedraaide vorm van copyright. Memes nodigen uit tot hergebruik, tot aanpassingen en tot veranderingen en groei.

Toch zijn er mensen die het proberen. Zo heeft Taylor Swift enkele quotes uit haar nummers een paar jaartjes terug laten vastleggen. Taylor en haar legertje advocaten hebben pareltjes als “Party Like it’s 1989,” “Could Show You Incredible Things,” “Cause We Never Go Out of Style,” en “Nice to Meet You. Where You Been?” laten vastleggen als intellectueel eigendom van mevrouw Swift©. Dat deze zinsneden allemaal in duizend-en-een andere culturele uittingen op nagenoeg dezelfde manier zijn gebruikt, of dat er gewoon een paar jaartjes van Prince zijn ‘1999’ lyrics worden afgetrokken mag de pret niet drukken. Ik blijf het een vreemd fenomeen vinden. Moet je mensen krediet gaan geven voor zinnetjes als ‘Nice to meet you’ of voor een Inception-meme met Leo?

Misschien moeten we het eens omdraaien. Het is voor iedereen logisch dat je erkenning en financiele genoegdoening wil voor -pak ‘m beet- je met bloed, zweet en tranen geschreven filmscript. Natuurlijk laat je dat vastleggen als jouw intellectueel eigendom. Als het iets kleiner is, zoals het script voor een korte film, denk je er ook niet over na. Maar wat als je maar één akte hebt geschreven? Of één scène? Of één dialoog? Of één zin?

Waar vraag je nog copyright op aan? Wil je dat jij zelf als bron wordt vermeld op Internet? En vermeld jij dan ook jouw bronnen? Waar houdt het op? Denk daar de volgende keer maar over na als je een leuke meme maakt. Gaat heen en vermenigvuldigt U!

Image credit: Het zijn memes, wat denk je zelf? :p